طرح اسلیمی

طرح اسلیمی چیست، جایگاه آن در هنر تزئینی امروزی در کجا قرار دارد؟

طرح اسلیمی، سبکی از هنر تزئینی است که با گیاهان در هم بافته شده و نقوش منحنی انتزاعی شناخته می شود. این طرح ها از صنایع دستی دوران هلنی که در آسیای صغیر کار می شدند، الهام گرفته بودند و درغرب با نام سبک عربی یا آرابسک شناخته می شوند.

طرح اسلیمی چیست، جایگاه آن در هنر تزئینی امروزی در کجا قرار دارد؟

همه ما سطوح تزئین شده زیبا را دوست داریم. آیا شما در منزلتان از این سطوح دارید؟ به طرح های رنگین روی پرده ها و یا الگوهای روی فرش ها فکر کنید. در شرق نزدیک ، طرح های پیچیده ای به شکل خطوط درهم بافته شده و شکل هایی شبیه به برگ توسعه یافت و در سطوح بسیاری استفاده شد. این نوع طرح ها با نام طرح اسلیمی شناخته می شوند.

یک طرح اسلیمی الگویی از خطوط منحنی لایه به لایه با عناصر درهم بافته شده مانند تاک و برگ هایش و یا طرح های انتزاعی که شکلی را در طبیعت شبیه سازی نمی کنند. ریشه این کلمه از واژه اسلامی و به معنای صلح و آرامش می آید. الگوهای اسلیمی تزئینی را می توان بر روی نمای مساجد ، کاشی کاری ها و ظروف شیشه ای یافت. اما این طرح ها از کجا می آیند؟

طرح اسلیمی اسلامی

طرح اسلیمی ریشه در شرق نزدیک و میانه دارد و تاریخ آن به سال 1000 بعد از میلاد بر می گردد. احتمالا جایی نزدیک بغداد، هنرمندان مسلمان تصاویری از تاک ، گل ها و خطوط پیچیده را به طرح هایی جذاب و تماشایی تبدیل کردند. این طرح ها که اصطلاحا بیومورفیک خوانده می شوند ، طبیعت را بدون تصویر دقیقی از حیوان یا گیاه خاصی شبیه سازی می کنند.

مذهب نقش مهمی در شکل گیری طرح اسلیمی داشت. زمانی که اسلام در سال 700 پس از میلاد ظهور کرد و در خاورمیانه گسترش یافت ، قوانینی مبنی بر ممنوعیت تصویرگری از مخلوقاتی مانند انسان و حیوانات را بخصوص در مکان هایی با ویژگی های مذهبی وضع کرد. علت این ممنوعیت ها عموما مقابله با سنت های بت پرستی بود که قبل از اسلام رواج داشتند.

در نتیجه هنرمندان مسلمان خلاقیت خود را صرف توسعه هندسه ، خوش نویسی ، و تزئینات طرح اسلیمی کردند. این عناصر مخلوقات قابل تشخیصی را تصویرسازی نمی کردند ، بنابرین می توانستند اماکن مقدس را بدون تکیه بر هنر تصویرگری تزئین کنند. این ایده ای کاملا متفاوت با هنر تزئینی توسعه یافته در فرهنگ غربی بود.

الگوهای طرح اسلیمی غربی

بالاخره هنر طرح اسلیمی راه خود را بطور غالب از دو راه به سمت غرب باز کرد. این طرح ها به ایتالیای جنوبی و سیسیلی وارد شدند ، چرا که این مناطق به لحاظ جغرافیایی با مناطق تحت سلطه باورهای اسلامی نزدیک بودند. به علاوه این مناطق تحت تاثیر طرح های مشابهی نیز بودند که در روم باستان رواج داشتند.

نسخه هایی از طرح اسلیمی نیز در شبه جزیره ایبری واقع در اسپانیا توسعه پیدا کرد ، که کرانه های غربی قلمرو اسلامی بود. اما در اروپا از دوران رنسانس تا اوایل قرن نوزدهم میلادی طرح های اسلیمی برای تذهیب کتاب های خطی ، تزئین دیوارها ، مبلمان ، اشیاء فلزی و سفالگری استفاده می شدند.

این طرح ها اغلب از خطوط انتزاعی و شاخ  برگ های در هم پیچیده تشکیل می شدند اما در برخی از طرح های غربی اشکالی از انسان نیز در بین طرح ها دیده می شد.

اتاق آرابسک یا همان طرح اسلیمیاتاق آرابسک (طرح عربی)  اتاقی است در کاخ کاترین با تزئینات هندسی نئوکلاسیک

طرح اسلیمی روی ظروف

در ظروف میناکاری شده دوره اسلامی می تواند استفاده از طرح اسلیمی و نقوش ختایی را بطور گسترده ای مشاهده کرد. نقوش ختایی طرح های ظریف اسلیمی از گل و بته و غنچه هستند. این نقوش همراه با طرح های هندسی روی ظروف میناکاری یا حک می شدند و ظرف هایی زیبا و لوکس بوجود می آوردند.

بخصوص آثار مسی و سفالی شهر اصفهان با این آثار طرح اسلیمی شهرتی جهانی دارد و بسیاری از این آثار در زمره آثار هنری بسیار ارزشمند قرار می گیرند.

بعد ها استفاده از طرح اسلیمی روی ظروف شیشه ای نیز رواج پیدا کرد و امروزه حتی در غرب الگوهایی مدرن با الهام از اسلیمی های اسلامی طراحی و روی ظروف شیشه و کریستال بسیار لوکس کار می شوند. در ایران نیز بسیاری از هنرمندان شیشه گر از این الگوها برای تزئین آثار خود استفاده می کنند.

جام آفرین فاخر نیز در انواع ظروف مجلل خود از ترکیب طرح اسلیمی و نقوش ختایی با سبک های هنری مدرن تر توانسته است آثاری زیبا و تماشایی خلق کند که مورد توجه افراد خوش سلیقه قرار می گیرد. این نوع از طراحی ظروف ضمن بهره گرفتن از ایده های نو می تواند اصالت ایرانی آثار تولیدی را نیز به خوبی حفظ نماید.

منابع:

https://study.com/academy/lesson/arabesque-designs-patterns-islamic-western.html

https://www.britannica.com/art/arabesque-decorative-style

پاسخی بگذارید